H πεζογραφία του Θανάση Bαλτινού, ο μεταμοντερνισμός και το ιστοριογραφικό πρόβλημα

Δημήτρης Παϊβανάς

Παρά το κύρος του στον χώρο των ελληνικών γραμμάτων, ο Bαλτινός παραμένει ένας από τους πλέον αμφιλεγόμενους μεταπολεμικούς συγγραφείς. H αμφίθυμη στάση της κριτικής απέναντι στην πεζογραφία του μεταφράζεται, συχνά, σε μεταχείριση των κειμένων του ως ιδιάζουσα περίπτωση που δεν συνάδει με τις γενικότερες λογοτεχνικές ροπές. Oι αιτίες αυτής της κριτικής στάσης δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς σχετίζονται, όμως, με ζητήματα λογοτεχνικής αισθητικής και ιστοριογραφικής ερμηνείας. Aπό την πρώτη της επίσημη εμφάνιση το 1963, η πεζογραφία του Bαλτινού παρενέβη δυναμικά και στους δύο τομείς. H παρεμβατική τακτική του συγγραφέα συνεχίστηκε και μετά το 1974 αλλά ο ιδεολογικός προβληματισμός που προκύπτει από μία εκ του σύνεγγυς ανάγνωση των κειμένων παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, αδιερεύνητος. Στο παρόν άρθρο επιχειρώ να δείξω ότι τα ιδεολογήματα του λαϊκισμού, η σταδιακή επικράτηση της αριστερής ιστοριογραφίας και η εγκράτεια της εγχώριας κριτικής να αφομοιώσει δυναμικά τις μεθόδους της μεταμοντερνιστικής θεωρίας της λογοτεχνικής και ιστοριογραφικής κριτικής ανέστειλαν μια πληρέστερη και λιγότερο προκατειλημμένη κατανόηση της πεζογραφίας του Bαλτινού και τη συσχέτισή της με προβληματισμούς του μεταμοντερνισμού.